Sztuczna inteligencja stała się geopolitycznym atutem. Afrykańscy prezydenci ścigają się, by nadążyć.

Kiedy afrykańscy przywódcy zebrali się w Nairobi, stolicy Kenii, 12 maja na szczycie Africa Forward Summit, sztuczna inteligencja (AI) po raz pierwszy znalazła się w centrum uwagi obok energetyki, rolnictwa i finansów międzynarodowych. Samo to stanowiło zmianę.

Jeszcze kilka lat temu polityka dotycząca AI na kontynencie koncentrowała się wokół etyki, umiejętności cyfrowych i inkubacji startupów. Teraz rządy dyskutują o infrastrukturze chmurowej, suwerennych danych, regionalnych zdolnościach obliczeniowych i lokalnych modelach językowych – tematach, które niegdyś były domeną inżynierów i dyrektorów z Doliny Krzemowej.

W ciągu ostatnich dwóch lat Kenia ogłosiła Narodową Strategię Sztucznej Inteligencji, Nigeria uruchomiła swoją Narodową Strategię AI, Rwanda powołała Centrum Czwartej Rewolucji Przemysłowej w celu kształtowania zarządzania AI, Republika Południowej Afryki zintensyfikowała prace nad krajową polityką AI, a Unia Afrykańska przyjęła Kontynentalną Strategię AI wzywającą do afrykańskiej własności danych, infrastruktury obliczeniowej i modeli językowych. 

Ta zmiana odzwierciedla rosnące uznanie, że sztuczna inteligencja staje się aktywem geopolitycznym. Tak jak niegdyś kraje rywalizowały o surowce naturalne i szlaki żeglugowe, teraz rywalizują o półprzewodniki, centra danych i moc obliczeniową. 

Afryka wchodzi jednak do tego wyścigu z niewygodnej pozycji.

Surowce krytyczne

Kontynent produkuje wiele minerałów zasilających nowoczesne systemy obliczeniowe i generuje jedne z najszybciej rosnących na świecie wolumenów danych cyfrowych za pośrednictwem płatności mobilnych, handlu elektronicznego i cyfryzacji rządowej. Jednak infrastruktura przekształcająca te zasoby w wartość ekonomiczną w dużej mierze znajduje się gdzie indziej.

Ta zależność wydaje się być odzwierciedlona w Sekcji 6 Deklaracji Africa Forward, przyjętej przez afrykańskich i francuskich przywódców w Nairobi. Deklaracja, podpisana przez 30 głów państw, dokumentuje wezwania do inwestycji w centra danych, chmurę obliczeniową, zaufane systemy danych, infrastrukturę szerokopasmową oraz afrykańską własność danych i systemów AI. 

„Transformacja cyfrowa i sztuczna inteligencja przekształcają gospodarkę, usługi publiczne, systemy wiedzy, bezpieczeństwo, przemysły kreatywne i globalną konkurencyjność" – stwierdzono w deklaracji. „Uczestnictwo Afryki w erze AI wymaga inwestycji w całym cyfrowym i AI stacku."

Pomimo że kontynent zamieszkuje prawie 20% światowej populacji i obejmuje jedne z najszybciej rozwijających się rynków internetowych, nadal dysponuje mniej niż 1% globalnych mocy centrów danych, według szacunków branżowych. 

Zużycie danych mobilnych rośnie w tempie około 40% rocznie – prawie dwukrotnie szybciej niż średnia światowa – jednak infrastruktura niezbędna do przetwarzania i przechowywania tych informacji pozostaje poważnie ograniczona.

Dekadę temu afrykańskie startupy mogły tworzyć globalnie konkurencyjne produkty korzystając z wynajmowanych usług chmurowych i stosunkowo skromnych zasobów obliczeniowych. Generatywna AI zmieniła ekonomikę całkowicie. Trenowanie i wdrażanie modeli granicznych wymaga tysięcy jednostek przetwarzania grafiki (GPU), zaawansowanych systemów chłodzenia i nieprzerwanego zasilania elektrycznego.

Inwestycje afrykańskich rządów w infrastrukturę AI są nadal niskie, a większość zobowiązań pochodzi z sektora prywatnego i instytucji finansowania rozwoju (DFI). 

W kwietniu Międzynarodowa Korporacja Finansowa zobowiązała się przeznaczyć 100 milionów dolarów na regionalnego operatora centrów danych Raxio Group – była to jej największa inwestycja w afrykańską infrastrukturę cyfrową, wspierająca obiekty od Etiopii po Angolę, w miarę jak rośnie zapotrzebowanie na usługi chmurowe i obciążenia AI. Inwestycja Banku Światowego odzwierciedla rosnące uznanie, że infrastruktura cyfrowa stała się równie ważna dla rozwoju gospodarczego co drogi i porty.

Inwestycje prywatne

Cassava Technologies, założona przez zimbabwejskiego miliardera z branży telekomunikacyjnej Strive Masiyiwę, ogłosiła w lipcu 2025 roku plany wdrożenia infrastruktury AI opartej na Nvidia w całej Afryce w ramach programu inwestycyjnego o wartości 700 milionów dolarów, pozycjonując się jako jeden z pierwszych na kontynencie dostawców mocy obliczeniowych AI na dużą skalę.

W 2024 roku Microsoft i działająca w Abu Dhabi firma AI G42 zaprezentowały ambitne centrum danych AI o wartości 1 miliarda dolarów w Kenii, zasilane energią geotermalną. Projekt został jednak wstrzymany. 

Niektóre z tych inwestycji, jak ta w Kenii, ilustrują ograniczenia infrastrukturalne kontynentu.

Negocjacje utknęły w martwym punkcie z powodu wymogów dotyczących energii elektrycznej i uzgodnień finansowych, a kenijscy urzędnicy przyznali, że pierwotna propozycja wymagałaby większej mocy energetycznej niż kraj jest w stanie obecnie przeznaczyć na jedno centrum danych. Rozmowy są kontynuowane, ale pokazują, że moc obliczeniowa wymaga wspierającej infrastruktury, której kontynent na razie nie jest w stanie zapewnić.

Zmusza to decydentów do przemyślenia AI jako kwestii infrastrukturalnej nie mniej niż technologicznej. Deklaracja z Nairobi nawiązała do tego, przenosząc debaty na temat inwestycji w AI do centrum polityki gospodarczej kontynentu.

„Zobowiązujemy się do mobilizacji publicznych i prywatnych inwestycji w odporną infrastrukturę cyfrową i infrastrukturę AI, w tym łączność szerokopasmową, regionalne centra danych, zdolności chmurowe i obliczeniowe, czystą energię i zaufane systemy danych" – zadeklarowały afrykańskie głowy państw.

Implikacje sięgają daleko poza centra danych. Przez znaczną część minionej dekady cyfrowe ambicje Afryki były definiowane przez rosnącą adopcję smartfonów, rozprzestrzenianie się fintechów i powstawanie hubów startupów od Lagos i Nairobi po Kapsztad. Sztuczna inteligencja zmienia tę rozmowę. 

Fokus przesuwa się od aplikacji konsumenckich w kierunku infrastruktury, która je umożliwia.

Ta sama zmiana zachodzi na całym świecie. W USA przywództwo w dziedzinie AI stało się powiązane z bezpieczeństwem narodowym, a administracja Trumpa przyspiesza inwestycje w infrastrukturę AI i traktuje zaawansowane możliwości AI jako strategiczny atut w geopolitycznej rywalizacji z Chinami. 

Waszyngton wydał rozporządzenia wykonawcze w celu przyspieszenia budowy centrów danych i wzmocnienia stosu technologicznego AI w Ameryce, a urzędnicy opisali AI jako kluczową dla utrzymania przywództwa gospodarczego i wojskowego.

Państwa Zatoki Perskiej angażują suwerenne fundusze majątkowe do finansowania hiperskalowych centrów danych i partnerstw półprzewodnikowych. Europa tymczasem coraz bardziej postrzega AI przez pryzmat suwerenności technologicznej, a nie jedynie polityki innowacji.

Afryka zaczyna przyjmować podobne podejście. Deklaracja z Nairobi wielokrotnie podkreśla suwerenność cyfrową, afrykańską własność danych i rozwój lokalnych ekosystemów AI. 

Wzywa również do tworzenia afrykańskich modeli językowych, lokalnie generowanych zbiorów danych i systemów AI o otwartych wagach, odzwierciedlając rosnące uznanie wśród decydentów, że AI to nie tylko kolejna branża oprogramowania, ale strategiczny atut, który może kształtować przyszły wzrost gospodarczy.

Suwerenność technologiczna wiąże się z pokaźnym kosztem, którego kontynent może nie być w stanie wkrótce zgromadzić. Budowanie konkurencyjnego ekosystemu AI wymaga znacznie więcej niż wykwalifikowanych inżynierów. 

Zależy od niezawodnej energii elektrycznej, sieci światłowodowych, zaawansowanych układów scalonych, zdolności badawczych i miliardów dolarów cierpliwego kapitału. Dla wielu afrykańskich rządów, które już teraz borykają się z ograniczeniami fiskalnymi i konkurującymi priorytetami rozwojowymi, finansowanie tych inwestycji pozostaje trudne.

Jednak wezwanie deklaracji do współinwestowania między instytucjami afrykańskimi i francuskimi sugeruje, że Afryka raczej nie zbuduje suwerennej infrastruktury AI samodzielnie. Skala wymaganych inwestycji jest po prostu zbyt duża. 

Zamiast tego rządy wydają się realizować strategię hybrydową, poszukując zagranicznego kapitału przy jednoczesnym zachowaniu większej kontroli nad danymi, zdolnościami obliczeniowymi i własnością intelektualną. Czy ta równowaga może być utrzymana, pozostaje otwartym pytaniem.