Przesłane przez Thomasa Kolbe

Negocjacje nad kolejnym siedmioletnim budżetem Komisji Europejskiej wchodzą w decydującą fazę. Jeśli Ursula von der Leyen i jej sojusznicy odniosą sukces w swoich planach, Niemcy po raz kolejny wezmą na siebie znaczne brzemię finansowe. Niemcy zdążyły się już jednak przyzwyczaić do tej rzeczywistości.

Na całym świecie poziomy zadłużenia publicznego zbliżają się do niebezpiecznych granic. Globalna gospodarka faktycznie tonie w długach, a całkowite zobowiązania publiczne przekraczają obecnie 95% globalnego PKB. Jest więc tylko kwestią czasu, kiedy rynki obligacji położą kres tej imprezie zadłużeniowej, windując stopy procentowe – a wraz z nimi koszty obsługi długu – do poziomów, których rządy nie będą już w stanie udźwignąć. Takie rozliczenie byłoby jedynie logiczną konsekwencją politycznej nieodpowiedzialności, pogardy dla podatników i megalomanii kultury politycznej, która nadal rozrasta aparat państwowy na wciąż rosnącej górze długu.

Czterdziestoletni rynek byka na obligacjach skarbowych, charakteryzujący się stale spadającymi dochodami, dobiegł końca około czterech lat temu. Od tego czasu stopy procentowe rosną, ponieważ inwestorzy stopniowo tracą zaufanie zarówno do politycznego kierunku rządów zachodnich, jak i do nieustannego rozrostu państwa administracyjnego. Zbliża się punkt zwrotny. Dyscyplina fiskalna stoi u bram ery zdefiniowanej przez polityczną rozrzutność.

Dla polityków takich jak Ursula von der Leyen, dyscyplina fiskalna oznaczałaby jednak przyznanie, że dekady ekspansji rządu finansowanej długiem zaprowadziły nas w ślepą uliczkę. Niewiele rzeczy jest bardziej obcych współczesnym elitom politycznym niż przyznanie się do porażki. Dotyczy to w szczególności Brukseli, gdzie biurokratyczny establishment i ideologiczne fundamenty projektu europejskiego pozostają mocno przekonane, że budują ponadnarodowe państwo europejskie po właściwej stronie historii.

Nie dziwi więc fakt, że w Brukseli nie ma mowy o żadnej dyscyplinie fiskalnej.

Zamiast tego trwają negocjacje nad kolejnym siedmioletnim budżetem UE. Komisja Europejska zaproponowała ramy finansowe o wartości około 2 bln euro. Finansowanie wydatków wojskowych związanych z Ukrainą, szerszego europejskiego zbrojenia oraz ogromnego kompleksu dotacji wspierającego Zielony Ład ma pochodzić z wyższych składek państw członkowskich i nowo emitowanego wspólnego długu. W ten sposób Bruksela nadal wzmacnia zarówno swój autorytet polityczny, jak i wpływ na rządy krajowe.

Niemcy finansują obecnie około jednej czwartej budżetu UE. W ramach proponowanych ram, niemieccy podatnicy ostatecznie wpłaciliby około 500 mld euro w całym okresie budżetowym. Tylko w zeszłym roku Niemcy wpłaciły do budżetu UE około 30 mld euro, otrzymując z powrotem około 13 mld euro, głównie w formie dopłat rolnych i nieustannie rozrastającego się mechanizmu dotacji wspierającego europejską zieloną politykę przemysłową i interwencjonistyczny model gospodarczy.

Jednak nawet budżet w wysokości 2 bln euro – stanowiący już skok w fiskalną fantazję, biorąc pod uwagę poważne szkody gospodarcze wyrządzone przez lata nadmiernej europejskiej regulacji – najwyraźniej nie wystarcza już Brukseli.

Trwają już dyskusje nad zwiększeniem budżetu o kolejne 200 mld euro.

Nie dziwi fakt, że na czele tej krucjaty stoi sama Komisja Europejska: nienasycona biurokracja, która niestrudzenie pracuje nad ustanowieniem niezależnych źródeł opodatkowania. Dochody celne, wpływy z handlu emisjami, podatki od plastiku – wyobraźnia Brukseli wydaje się nie mieć granic. Jednocześnie bezpośrednie żądania finansowe wobec państw członkowskich nadal rosną niemal automatycznie, a coraz wyższe składki budżetowe są traktowane jako polityczna rutyna, pomimo rosnącego konserwatywnego oporu w całej Europie.

Jeśli Komisji von der Leyen uda się dokonać tego fiskalnego skoku, roczna składka Niemiec na finansowanie projektu europejskiego wzrośnie z obecnych około 30 mld euro do około 78,6 mld euro.

Dla podatników konsekwencje są głębokie. Całkowicie nowa warstwa rządowa – wyposażona we własną biurokrację i coraz częściej we własne uprawnienia podatkowe – stopniowo pozycjonowała się ponad istniejącymi instytucjami krajowymi. Od czasu wspólnego zadłużenia podjętego podczas pandemii i emisji masywnych obligacji NextGenerationEU, Bruksela stale przekształcała się w niezależnego pożyczkobiorcę na międzynarodowych rynkach kapitałowych.

Oficjalnie rząd niemiecki nadal sprzeciwia się przyznaniu Komisji Europejskiej szerszych uprawnień podatkowych i sprzeciwia się drastycznemu rozszerzeniu budżetu UE. Wszystko jednak wskazuje na to, że Berlin ostatecznie przeniesie ciężar fiskalny na samą Brukselę, torując drogę do większej emisji wspólnych obligacji – lub jakiegoś podobnego mechanizmu – w celu sfinansowania rosnącego centralnego aparatu.

Począwszy od 2028 roku rozpocznie się spłata długu NextGenerationEU w wysokości 750 mld euro. Zobowiązania te, rozłożone na kolejne lata, muszą ostatecznie zostać spłacone inwestorom. Ponieważ te środki po prostu nie istnieją, stolice Europy niemal na pewno dojdą do tego samego wniosku: refinansowanie zobowiązań poprzez ciągłą emisję nowych obligacji, skutecznie grzebiąc to, co pozostało z pierwotnego zakazu UE dotyczącego wspólnego długu suwerennego.

Pod wieloma względami, transformacja europejskiej struktury finansowania przypomina finansową ewolucję w kierunku europejskiego superpaństwa. Ostatecznie, wspólna odpowiedzialność za długi Brukseli wydaje się niemal nieunikniona. Polityczna i instytucjonalna droga powrotna w dużej mierze zniknęła.

Dla niemieckich podatników strategia ta sprowadza się w zasadzie do obserwowania kolejnej znajomej fiskalnej gry w kubki.

Bruksela niemal na pewno będzie kontynuować tworzenie nowych źródeł dochodów poprzez cła, handel emisjami, podatki od plastiku i wszelkie dodatkowe opłaty, które mogą wymyślić decydenci.

Pozostała luka finansowa zostanie nieuchronnie pokryta poprzez euroobligacje emitowane na rynkach kapitałowych.

Takie polityki niosą ze sobą znaczne ryzyko inflacyjne, ponieważ dodatkowe zapożyczenie suwerenne zwiększa podaż pieniądza i wywiera presję na wzrost cen. Jednocześnie zapożyczenie rządowe coraz bardziej wypiera prywatne inwestycje z rynków kredytowych, podnosząc koszty finansowania dla produkcyjnych przedsiębiorstw, jednocześnie wzmacniając rolę sektora publicznego.

Konsekwencje stają się już widoczne. Spirala spadku dobrobytu w Europie przyspiesza. Jest to tragiczny proces degradacji gospodarczej – taki, który coraz bardziej prawdopodobne, że zakończy się poważnym kryzysem długu suwerennego.

* * * 

O autorze: Thomas Kolbe, niemiecki absolwent ekonomii, pracuje od ponad 25 lat jako dziennikarz i producent mediów dla klientów z różnych branż i stowarzyszeń biznesowych. Jako publicysta skupia się na procesach gospodarczych i obserwuje wydarzenia geopolityczne z perspektywy rynków kapitałowych. Jego publikacje podążają za filozofią skupiającą się na jednostce i jej prawie do samostanowienia.